Interview met Henny Aben en Mieke de Bruin over het Centrum voor Verborgen Verlies

Het Centrum voor Verborgen Verlies is opgericht door Henny Aben en Mieke de Bruin om mensen en organisaties informatie en begeleiding te bieden bij Verborgen Verlies.

Het fungeert als trefpunt waarin meerdere mensen samenwerken op het gebied van rouw- en verliesbegeleiding specifiek gericht op die verlieservaringen waar niet direct sprake is van een overlijden. Het Centrum voor Verborgen Verlies ontwikkelt activiteiten voor bedrijven, instellingen en particulieren.

Een interview met twee gedreven coaches/begeleiders/trainers die deskundig en ervaren zijn en volop ideeën en activiteiten ontwikkelen. Henny Aben en Mieke de Bruin verzorgen lezingen, voeren workshops en cursussen uit en bieden individuele coaching. Hun gezamenlijke missie is om individuele en maatschappelijke aandacht te krijgen voor verborgen rouw. Door zorgvuldig informatie en aandacht te geven, kunnen mensen de noodzakelijke rouwtaken aanpakken en het verlies in hun leven opnemen.

Wat verstaan jullie onder Verborgen Verlies?
Bij verlies denken veel mensen in eerste instantie aan een overlijden. Dat wordt ook als de meest ingrijpende vorm van verlies gezien. Voor mensen die rouwen om de dood van een geliefde is al veel hulp en steun beschikbaar, hoewel ook daar nog meer bereikt kan worden.

Heel anders is het als je een verlies leidt dat maatschappelijk niet erkend wordt. Want ook als je baan verliest, je gezondheid, je relatie of het perspectief van een gezamenlijke toekomst is er sprake van verlies en rouw. Ontkenning van dit verdriet veroorzaakt verborgen rouw. Veel van dit verlies wordt door de betrokkenen weggestopt en als zij dit zelf niet doen, doet de omgeving het wel. Op het werk wordt een miskraam verzwegen, over de pijn van je scheiding mag je 3 weken klagen maar dan moet het gewone leven weer zijn gang gaan. Familie, vrienden, collega’s vragen na verloop van tijd niet meer naar je verdriet. Don’t ask, don’t tell lijkt de algemeen toegepaste handelswijze. Bij het verlies van gezondheid, lichamelijk of psychisch, leggen veel mensen de nadruk op wat er wel is. Op zich heel positief maar daarmee wordt ook ontkend dat het gemis van contact met je demente moeder pijnlijk is of dat die verslaving alle fijne momenten overschaduwt. De pijn van verdriet bij kinderloosheid, vermissing of onverwacht ontslag en vele andere oorzaken roepen eenzelfde heftigheid aan emoties op als een verlies door overlijden. En een overlijden door zelfdoding plaats met terugwerkende kracht de totale relatie in een ander, zwaarder daglicht.

Wat kunnen gevolgen van het verbergen van verlies zijn?

Weggestopt verlies leidt -soms pas jaren later- tot ziekten, langdurig ziekteverzuim, lichamelijke en psychische klachten, depressieve gevoelens of eenzaamheid. Verlieservaringen doen zich voor op alle denkbare levensgebieden: in relaties, gezondheid, werk en op persoonlijk vlak. Juist het ontkennen en wegstoppen van het verlies veroorzaakt een onderhuids emotioneel gezwel dat onverhoeds zijn kop op kan steken. Er hoeft maar een bepaalde geur, smaak, liedje, naam of datum langs te waaien en het lontje van de ondergrondse tijdbom laait weer op. Woede, verdriet, machteloosheid, angst en teleurstelling hebben ieder hun eigen ritme en kleur. Naast de schuld- en schaamtegevoelens die het uiten van het verdriet nog sterker verhinderen.

Verborgen verlies en rouw, wat heeft dat met elkaar te maken?

Net als bij een overlijden hebben we bij verborgen verlies te maken met rouw in zijn volle breedte. Rouwen is hard werken, een klus die met vallen en opstaan gepaard gaat, met een soms ongekende heftigheid en perioden van lusteloosheid en zinloosheid.

De amerikaanse psycholoog J. Worden geeft aan dat je als rouwende een aantal taken te verrichten hebt. De Belgische psycholoog Manu Keirse noemt die taken rouwarbeid, een woord waar gezwoeg doorheen klinkt. Het kost moeite om de taken te doorlopen, het veronderstelt activiteiten van de rouwende zelf, maar ook geeft ook ruimte aan hulp en ondersteuning door anderen.

Het is belangrijk dat de rouwende de taken aanpakt, wil het verlies een plek kunnen krijgen. Daar staat geen tijd of duur voor, geen intensiteit en geen volgorde maar niet afgemaakte rouwtaken kunnen verdere groei en ontwikkeling belemmeren. Rouw is een doorlopend en levenslang proces, geen toestand. Rouwen is ten diepste leven, ten volle met alle pijn, verdriet, vreugde, boosheid en angst. Leven dat je voelt tot in alle vezels van je lijf.

Wat is jullie visie op het omgaan met verlieservaringen?

Bij onze workshops en lezingen spreken we bij voorkeur niet over het verwerken van een verlieservaring. Verwerken suggereert een eindig en rechtlijnig proces met een begin, een middenstuk en eind. Zo werkt het in het echte leven niet. Onze persoonlijke ervaring is dat verlies in golven komt, soms met onverwachte heftigheid, soms als een regelmatige eb en vloedafwisseling. Of zoals Ide Wolzak in zijn boek ‘En huilen doe je maar in de pauze’ spreekt over rouwseizoenen in plaats van fasen. Omdat seizoenen altijd terugkomen: strenge en zachte winters, zonnige en regenachtige lentes, koele en hete zomers, kleurrijke en stormachtige herfsten.

Verlies en verdriet horen bij het leven, het zijn normale ervaringen. Zonder pijn wordt niemand groot, zonder verdriet zou je geen vreugde kunnen voelen en de stralende dagen ook niet waarderen. Helaas leren we in onze maakbare maatschappij niet meer om gezond om te gaan met verlies en stoppen we dergelijk ‘falen’ graag ver weg van onze overtuiging dat we het leven in de hand hebben. Het leven is geen wedstrijd maar kent toch verlies en rouw is geen ziekte maar de normale aanpassing aan dat verlies.

Maakt het uit als het verlies al jaren geleden is opgetreden?

Ja en nee. Aan de ene kant maakt het enorm veel uit of een rouwende al snel na het verlies durft te erkennen dat er verdriet en rouw is. Bij het aangaan van de rouwarbeid is daarmee de eerste stap al gezet, de eerste horde is al genomen. Voor mensen die jaren geleden met verlies te maken hebben gehad dat ontkend is, kost het enorm veel emotionele kracht om in te zien dat de gevoelens of kwalen van nu te maken kunnen hebben met de ervaring van vroeger. Denk daarbij aan moeders die hun kind bij de geboorte moesten afstaan en pas als ze oma zijn geworden deze pijn durven toelaten. Hoe lang duurt het niet voor misbruikte kinderen met hun schrijnende verhalen naar buiten durven komen, zeker als de daders door b.v. maatschappij en kerk beschermd zijn. Hoeveel bejaarden kampen nog met de gevolgen van het verlies van veiligheid door de oorlog.

Wat biedt het centrum voor verborgen verlies voor rouwenden?

We verzorgen lezingen, cursussen en workshops voor particulieren. In de interactieve lezingen bieden we informatie over rouw en rouwtaken waarbij ook ruimte is voor een eigen inbreng. Daarnaast organiseren we dagworkshops in kleine veilige groepen waarbij we de tijd kunnen nemen om dieper op de verschillende taken ingaan, rituelen ontwerpen om vorm te geven aan ieders verlies. Deze workshops zijn maandelijks en regelmatig zullen we bepaalde verliessituaties centraal stellen zoals verlies van relatie, gezondheid, werk of speciaal voor jongeren.

Tenslotte zal dit najaar de schrijfcursus starten en in het voorjaar de cursus intuïtief schilderen. We streven ernaar bij iedere rouwende die vorm te zoeken die passend is. Niet iedereen wil graag praten, niet iedereen hoeft vreselijk te huilen, niet iedereen wil in een groep, niet iedereen heeft behoefte aan rituelen. Rouwen is een individueel pad langs alle kleuren van de regenboog.

Wat biedt het centrum voor verborgen verlies voor bedrijven?

Naast de activiteiten voor particulieren richten we ons ook op bedrijven. Denk daarbij aan managers, medewerkers van personeelszaken maar ook aan mensen in kwetsbare beroepen. Er valt nog veel te verbeteren doordat mensen beter geïnformeerd zijn over rouw en de rouwtaken die daarbij horen. Veel ziekteverzuim is terug te voeren op verlieservaringen en als leidinggevenden en collega’s daar beter op inspelen, kan de weg terug naar het werk minder zwaar worden. We hebben HRM-cursussen waarin we aan de hand van een stappenplan informatie geven en zo handvaten bieden om een efficiënt personeelsbeleid te verbeteren.

Daarnaast hebben we speciale cursussen voor mensen die met ernstige en heftige emotionele gebeurtenissen te maken hebben (gehad) in hun werk. Denk daarbij aan mensen die werken in de uitvaartbranche, de zorg, het onderwijs of b.v. een hospice. In deze cursus leren we om professioneel met emoties om te gaan en je bronnen van vitaliteit aan te boren waardoor je overeind kan blijven.

Welke plannen zijn er nog meer?

We willen steeds meer en uitgebreider samenwerken met andere coaches en andere begeleiders. Verborgen Verlies verdient veel meer aandacht dan het tot nu toe krijgt.